Komisja Europejska stoi przed poważnym zarzutem naruszenia prawa do informacji publicznej w sprawach środowiskowych. Holenderska organizacja śledcza Lighthouse Reports złożyła skargę na podstawie konwencji z Aarhus, oskarżając unijne władze wykonawcze o budowanie — jak to wprost ujęto w dokumencie — „muru milczenia” wokół danych dotyczących zużycia energii i wody przez centra danych. To nie jest spór techniczny. To pytanie o to, kto w Unii Europejskiej sprawuje rzeczywistą kontrolę nad informacją: instytucje publiczne czy korporacyjni lobbyści.
Teza jest prosta i niepokojąca: Komisja, działając pod wpływem presji gigantów technologicznych, świadomie skonstruowała przepisy uniemożliwiające obywatelom, samorządom i decydentom poznanie prawdziwej skali środowiskowych kosztów ekspansji infrastruktury cyfrowej. Prawo unijne z 2024 roku wprost zakazało Brukseli i stolicom państw członkowskich ujawniania „wszelkich informacji i kluczowych wskaźników wydajności dotyczących poszczególnych centrów danych”. Uzasadnieniem były interesy handlowe operatorów. Interes publiczny — jak zwykle — znalazł się na dalszym planie.
Dane, które Komisja zdecydowała się opublikować, mają charakter wyłącznie zbiorczy i już dziś budzą niepokój. W 2025 roku europejskie centra danych pochłonęły 20,7 terawatogodziny energii elektrycznej — tyle, ile zużywa cała Chorwacja — oraz ponad 8 milionów metrów sześciennych wody. Zużycie energii wzrosło o 26 procent w porównaniu z rokiem poprzednim, a wody aż o 52 procent. Co istotne, nawet te liczby są niekompletne, bo opierają się na dobrowolnie przekazanych, fragmentarycznych danych. Rzeczywista skala zjawiska pozostaje nieznana.
Suwerenność informacyjna jako warunek odpowiedzialnej polityki
Ekspansja centrów danych nie jest procesem neutralnym. UE publicznie zadeklarowała cel potrojenia mocy obliczeniowej w nadchodzących latach, ścigając się ze Stanami Zjednoczonymi i Chinami w wyścigu o dominację w dziedzinie sztucznej inteligencji. To ambicja zrozumiała — i w pewnym zakresie uzasadniona. Jednak Dan Jorgensen, unijny komisarz ds. energii, sam przyznał w rozmowie z portalem POLITICO, że jeśli wielcy odbiorcy energii nie będą działać zgodnie z ogólnymi celami Unii, „grozi to podważeniem zdolności do realizacji własnych celów”. Trudno o bardziej dobitne potwierdzenie, że brak przejrzystości uderza nie tylko w obywateli, ale i w spójność samej polityki unijnej.
Komisja przedstawiła co prawda nowy system oceny centrów danych, który od przyszłego lata zobowiąże operatorów do klasyfikowania swojej efektywności energetycznej w skali od A do G. Lighthouse Reports argumentuje jednak przekonująco, że system ten nadal ukrywa całkowite zużycie energii i inne kluczowe wskaźniki. „Wybór wskaźników zamiast rzeczywistych danych dotyczących zużycia nie ma uzasadnienia w ograniczeniach technicznych; jest to wybór, który faworyzuje interes branży kosztem interesu publicznego” — czytamy w skardze. Trudno temu zaprzeczyć.
Diego Solier, konserwatywny europoseł zaangażowany w prace nad legislacją dotyczącą potencjału cyfrowego UE, przyznał, że ekspansji centrów danych muszą towarzyszyć rzetelne informacje dla obywateli i decydentów. Zaznaczył jednocześnie, że przejrzystość powinna być proporcjonalna i nie może wymagać ujawniania danych rzeczywiście wrażliwych handlowo. To rozsądne zastrzeżenie — ale nie może ono służyć jako wytrycha do blokowania wszelkiej kontroli publicznej.
Konwencja z Aarhus, której UE jest stroną od 2005 roku, przyznaje społeczeństwu wiążące prawnie prawo do informacji o sprawach środowiskowych i do uczestnictwa w procesach decyzyjnych. Lighthouse Reports po nieudanych próbach uzyskania danych od Komisji i rządów krajowych złożyła skargę do Komitetu ds. Zgodności z Konwencją. Pierwsza rozprawa w sprawie dopuszczalności skargi zaplanowana jest na listopad. Jeśli Komitet uzna, że UE narusza swoje zobowiązania, presja na zmianę przepisów znacząco wzrośnie.
Istota problemu jest głębsza niż spór o dane energetyczne. Kiedy instytucje unijne — powołując się na interesy korporacyjne — budują bariery informacyjne wobec własnych obywateli, podważają fundamentalną zasadę demokratycznej odpowiedzialności. Polska, jako kraj, który coraz bardziej odczuwa presję lokalizacji wielkich centrów danych na swoim terytorium, ma szczególny interes w tym, by europejskie przepisy gwarantowały pełną przejrzystość — nie tylko na poziomie zagregowanych statystyk, ale i w odniesieniu do poszczególnych obiektów. Suwerenność informacyjna to nie abstrakcja. To warunek prowadzenia odpowiedzialnej polityki energetycznej i środowiskowej.