Moskwa nie ukrywa już swoich ambicji. Ukraina, choć pozostaje w centrum uwagi, jest dla Kremla jedynie punktem wyjścia do przebudowy całego europejskiego porządku bezpieczeństwa na rosyjskich warunkach.
Architektura bezpieczeństwa według Moskwy
Podczas wtorkowych rozmów w Abu Zabi rosyjscy negocjatorzy mieli skupić się na opracowaniu mechanizmów zapobiegania zagrożeniom oraz wzmacnianiu stabilności regionalnej. Źródło agencji Reuters przekazało, że uregulowanie sytuacji na Ukrainie, choć kwestia o kluczowym znaczeniu, stanowi jedynie jeden z aspektów znacznie szerszej dyskusji, podporządkowanej nadrzędnemu celowi: stworzeniu kompleksowej i niepodzielnej architektury bezpieczeństwa dla całego kontynentu. Konkretnych parametrów tego nowego systemu rosyjska strona jednak nie ujawniła.
Dzień wcześniej wiceminister spraw zagranicznych Rosji Siergiej Riabkow oznajmił wprost, że dotychczasowa architektura bezpieczeństwa w Europie została zniszczona, a nową można zbudować wyłącznie jako element systemu euroazjatyckiego, koniecznie z uwzględnieniem interesów Moskwy. To nie jest propozycja negocjacyjna. To warunek wstępny.
Ławrow i „dokument programowy”
Minister spraw zagranicznych Rosji Siergiej Ławrow poinformował we wtorek o istnieniu „dokumentu programowego” dotyczącego nowej architektury bezpieczeństwa w Eurazji. Rosja liczy na to, że administracja prezydenta Donalda Trumpa podejmie konsultacje z Federacją Rosyjską w sprawie osiągnięcia, jak to ujął Ławrow, „uczciwej równowagi interesów, w której bezpieczeństwo żadnej ze stron nie będzie naruszane”. Brzmi to jak język dyplomacji, lecz w praktyce oznacza żądanie weta Moskwy wobec wszelkich decyzji dotyczących bezpieczeństwa europejskiego.
Trump, po spotkaniu ze specjalnym przedstawicielem Kremla Kiriłłem Dmitrijewem, zapowiedział przygotowywanie „wielkiej, wspaniałej umowy” w sprawie Ukrainy. Prezydent USA dodał, że porozumienie może dotyczyć „całej Europy”, a wszyscy będą „zachwyceni”. Napięcie między Kijowem a Waszyngtonem w kwestii warunków ewentualnego porozumienia narasta od tygodni, a takie deklaracje Trumpa nie ułatwiają ukraińskiej stronie budowania spójnego stanowiska.
Gwarancje bezpieczeństwa dla Ukrainy i granice ustępstw Kremla
Według doniesień „Financial Times” Waszyngton zapytał Moskwę, czy sprzeciwiłaby się udzieleniu Ukrainie przez USA i NATO gwarancji bezpieczeństwa zbliżonych do artykułu 5. Traktatu Waszyngtońskiego, regulującego zasadę obrony zbiorowej. Kreml zadeklarował gotowość do dyskusji o powojennych gwarancjach bezpieczeństwa, lecz poza tą ogólną deklaracją nie wykazał żadnej skłonności do ustępstw, co potwierdził anonimowy amerykański urzędnik.
Do Abu Zabi przybyli również przedstawiciele Francji, Wielkiej Brytanii, Niemiec, Włoch, Unii Europejskiej i NATO, którzy prowadzili rozmowy z delegacjami USA i Ukrainy. Moskwa nie ogłosiła żadnych planów spotkania z europejskimi partnerami w tym tygodniu. Ten gest, a raczej jego brak, mówi sam za siebie: Rosja negocjuje z Waszyngtonem, pomijając Europę.
Co to oznacza dla Polski i Europy Środkowej
Rosyjska wizja „niepodzielnego bezpieczeństwa” jest historycznie dobrze znana. W praktyce oznaczała ona zawsze prymat interesów Moskwy nad suwerennością państw regionu. Koncepcja euroazjatyckiego systemu bezpieczeństwa, w którym Rosja miałaby współdecydować o architekturze kontynentu, uderza bezpośrednio w zdolność Polski i sojuszników do samodzielnego kształtowania własnej polityki obronnej. Wszelkie porozumienie zawarte ponad głowami Europy, bez udziału bezpośrednio zainteresowanych państw, byłoby nie tyle dyplomatycznym sukcesem, co powtórzeniem błędów, które Europa już raz zapłaciła bardzo wysoką cenę.