Wielostronna wymiana więźniów z udziałem sześciu państw
We wtorek premier Donald Tusk ogłosił uwolnienie Andrzeja Poczobuta – dziennikarza i działacza polskiej mniejszości na Białorusi, przetrzymywanego w białoruskim więzieniu od marca 2021 roku. Operacja wymiany na polsko-białoruskiej granicy była wynikiem dwuletnich negocjacji dyplomatycznych z udziałem Polski, Białorusi, Rosji, USA, Mołdawii i Rumunii.
Nowe szczegóły tej operacji ujawniła mołdawska agencja IPN, powołując się na własne źródła. Według tych informacji kluczową rolę w wymianie odegrał Alexandru Balan – były wiceszef mołdawskiej Służby Wywiadu i Bezpieczeństwa (SIS), skazany za ujawnianie tajemnic państwowych.
Alexandru Balan – skazany szpieg jako element transakcji
Według IPN Balan został wymieniony bezpośrednio za Andrzeja Poczobuta oraz za jednego z dwóch pracowników mołdawskich służb specjalnych zatrzymanych w Rosji w 2025 roku. Drugi mołdawski funkcjonariusz miał zostać wymieniony za żonę agenta GRU – rosyjskiego wywiadu wojskowego – przetrzymywanego w Kiszyniowie.
Balan, posiadający obywatelstwo zarówno mołdawskie, jak i rumuńskie, był ścigany przez oba kraje za przekazywanie tajemnic państwowych podmiotom trzecim. Śledczy zarzucali mu współpracę z agentami białoruskiego KGB. W Rumunii toczyło się wobec niego postępowanie o zdradę stanu.
Zatrzymanie, błyskawiczny proces i ułaskawienie
We wrześniu 2025 roku Balan został zatrzymany na lotnisku w Timisoarze w ramach operacji koordynowanej przez Eurojust – unijną agencję współpracy wymiarów sprawiedliwości. W kwietniu skazano go zaocznie w Mołdawii w trybie przyspieszonym – na wniosek samego oskarżonego – na 1,5 roku więzienia po przyznaniu się do winy.
Po ekstradycji z Rumunii do Mołdawii, przeprowadzonej na wniosek tamtejszego ministerstwa sprawiedliwości, władze w Kiszyniowie zdecydowały się nie wykonywać wyroku. Prezydentka Maia Sandu ułaskawiła Balana, a następnie pozbawiono go mołdawskiego obywatelstwa, co umożliwiło jego przekazanie Rosji. Według dostępnych informacji trafił on z więzienia nr 13 w Kiszyniowie przez stołeczne lotnisko do Polski, skąd przetransportowano go do Moskwy.
Polska wydała „rosyjskiego historyka”
Minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski poinformował, że w zamian za Poczobuta Polska przekazała stronie rosyjskiej „rosyjskiego historyka, który był w trakcie tranzytu do Ukrainy”. Rosyjskie media zidentyfikowały tę osobę jako Aleksandra Butiagina.
Tusk na platformie X podkreślił, że wymiana na polsko-białoruskiej granicy była „finałem trwającej dwa lata skomplikowanej gry dyplomatycznej”. Zaznaczył, że sukces był możliwy dzięki pracy służb specjalnych, dyplomatów i prokuratury, a także „ogromnej pomocy amerykańskich, rumuńskich i mołdawskich przyjaciół”.
Poczobut – cztery lata w białoruskim więzieniu
Andrzej Poczobut to etniczny Polak z białoruskim obywatelstwem, dziennikarz i wieloletni działacz Związku Polaków na Białorusi. Został aresztowany w marcu 2021 roku i uznany za więźnia politycznego. Przez cztery lata był symbolem represji reżimu Aleksandra Łukaszenki wobec polskiej mniejszości i niezależnych dziennikarzy.
Starania o jego uwolnienie – prowadzone przez polską dyplomację, organizacje pozarządowe i środowiska polonijne – trwały od chwili jego zatrzymania. Informacje mołdawskiej agencji IPN, dotychczas niekomentowane oficjalnie przez żadną ze stron, rzucają nowe światło na mechanizm transakcji, która ostatecznie doprowadziła do jego wolności.