Debata o kondycji polskiego systemu emerytalnego powraca z nową siłą. Od miesięcy narastają głosy środowisk akademickich i ekonomicznych wskazujące, że bez odważnych reform kraj nieuchronnie zmierza ku poważnemu kryzysowi wypłacalności świadczeń. Politycy jednak milczą albo wprost deklarują, że nie zamierzają podnosić wieku emerytalnego — a ta bierność może kosztować przyszłe pokolenia znacznie więcej, niż dziś skłonni jesteśmy przyznać.
Głos w tej sprawie zabrała prof. Agnieszka Chłoń-Domińczak, prorektorka Szkoły Głównej Handlowej, w rozmowie z „Rzeczpospolitą”. Jej diagnoza jest jednoznaczna: jeśli Polska nie zdecyduje się na podniesienie wieku emerytalnego — przede wszystkim kobiet — luka emerytalna między płciami będzie się systematycznie pogłębiać. Luka ta i tak jest już dziś bardzo znacząca, a brak działania sprawi jedynie, że przyszłe emerytury kobiet będą jeszcze bardziej odstawać od świadczeń pobieranych przez mężczyzn. To nie jest prognoza odległa i abstrakcyjna — to konsekwencja decyzji, a raczej zaniechań, podejmowanych już teraz.
Jeszcze mocniej wypowiedział się prof. Marek Góra, jeden z głównych architektów przełomowej reformy emerytalnej z 1999 roku. Jego ocena trzynastych i czternastych emerytur jest druzgocąca. Według niego ich wprowadzenie było po prostu błędem — systemowym, finansowym i społecznym zarazem. Profesor nie owijał w bawełnę: „To w ogóle nie jest emerytura, tylko zasiłek doczepiony do emerytury, który odstręcza ludzi od dalszej pracy, ale przede wszystkim obciąża młode pokolenia, bo jest płacony z ich podatków i nie idzie na ich wynagrodzenia. To bezsensowne pod każdym możliwym względem” — stwierdził wprost.
Słowa prof. Góry odsłaniają fundamentalne napięcie, które narasta w polskiej polityce społecznej. Trzynastki i czternastki są świadczeniami wypłacanymi ze środków publicznych — a więc z podatków osób aktywnych zawodowo, w tym ludzi młodych dopiero budujących swoją pozycję na rynku pracy. Każda złotówka przeznaczona na te wypłaty to złotówka, która nie trafia ani na wynagrodzenia pracowników, ani na inwestycje wzmacniające przyszłą bazę podatkową. Mechanizm ten, choć politycznie nośny, ekonomicznie działa jak transfer od młodszych do starszych pokoleń — i to transfer, który z każdym rokiem demograficznego starzenia się społeczeństwa staje się coraz trudniejszy do udźwignięcia.
Polska stoi zatem przed dylematem, którego politycy wciąż wolą nie nazywać po imieniu. Utrzymanie niskiego wieku emerytalnego i hojnych dodatków do świadczeń może przynosić doraźne korzyści wyborcze, lecz systematycznie podkopuje fundamenty systemu, który ma służyć kolejnym pokoleniom. Eksperci alarmują — pytanie, czy ktoś w Warszawie ma odwagę ich posłuchać.