Piotr Kukier, nauczyciel z Lublina, stworzył nieoficjalną aplikację ostrzegającą przed zagrożeniami z powietrza — działającą pod adresem Straznik.eu oraz na urządzeniach z systemem Android. System agreguje publicznie dostępne dane o dronach i rakietach nad Ukrainą, alarmy przeciwlotnicze w przygranicznych obwodach oraz komunikaty Rządowego Centrum Bezpieczeństwa, a następnie przelicza je na poziom zagrożenia przypisany konkretnym województwom. Inicjatywa powstała w odpowiedzi na realne luki w oficjalnym systemie alarmowania ludności.
Impulsem do działania była noc z 29 na 30 lipca. O godzinie czwartej nad ranem w centrum Lublina wyły syreny alarmowe. Kukier — mieszkający w centrum miasta, z otwartymi oknami — nie usłyszał ich wcale. Dowiedział się o tym dopiero rano. Tego samego dnia działał już pierwszy prototyp aplikacji.
Luka w systemie alertów RCB
Mieszkańcy wschodniej Polski od miesięcy otrzymują kolejne komunikaty SMS z RCB dotyczące rosyjskich ataków na Ukrainę. Ich treść jest często podobna: sytuacja jest monitorowana, w polskiej przestrzeni powietrznej operuje lotnictwo sojusznicze. Problem w tym, że powtarzalność tych komunikatów sprawia, iż coraz więcej obywateli przestaje zwracać na nie uwagę. Identyczne zjawisko dotyczy syren alarmowych — ich skuteczność maleje wraz z liczbą fałszywych alarmów lub alarmów bez wyraźnej przyczyny.
Na to nakłada się brak odpowiedzi na kluczowe pytanie: czy konkretne zdarzenie na niebie stanowi realne zagrożenie dla mojego miejsca zamieszkania? „Strażnik” ma właśnie tę lukę wypełniać.
— Wiedziałem z doświadczeń Ukrainy, że mapy ostrzeżeń naprawdę pomagają ludziom oswoić zagrożenie i szybciej reagować. Szybko więc z samej syreny zrobiła się mapa — wyjaśnia Kukier.
Jak działa algorytm
Aplikacja nie dysponuje danymi wojskowymi ani niejawnymi. Opiera się wyłącznie na źródłach ogólnodostępnych, w tym na informacjach systemu Neptun o obiektach wykrytych nad Ukrainą.
Alarmy przeciwlotnicze po stronie ukraińskiej są traktowane podobnie. Ich znaczenie zależy od odległości danego obwodu od polskiego terytorium — alarm we Lwowie ma większe przełożenie na ocenę sytuacji w Lubelskiem i na Podkarpaciu niż alarm w centralnych regionach Ukrainy.
Cztery punkty uruchamiają syrenę w telefonie
Wszystkie dane zostają przeliczone na punkty przypisane poszczególnym województwom. Próg poniżej 2 punktów oznacza sytuację normalną. Powyżej tej granicy pojawia się „podwyższona uwaga” i użytkownik może otrzymać standardowe powiadomienie push. Przekroczenie 4 punktów oznacza „wysoki priorytet” — aplikacja uruchamia wówczas dźwięk syreny i wibrację.
Alerty trafiają wyłącznie do osób, które wskazały dane województwo jako obserwowane. To istotna różnica w stosunku do masowych SMS-ów RCB, które docierają do wszystkich abonentów w zasięgu danej stacji bazowej, niezależnie od ich faktycznej lokalizacji.
— Idea „Strażnika” to dać ludziom oczy. Alert RCB mówi, że jest zagrożenie, ale nic więcej. Kiedy widzimy, co dzieje się na niebie — przynajmniej na podstawie ogólnodostępnych źródeł — panika zamienia się w zrozumienie i czas na przygotowanie — tłumaczy autor.
Ograniczenia i uczciwe zastrzeżenia
To uczciwe zastrzeżenia. Żaden nieoficjalny system nie zastąpi państwowych struktur obrony cywilnej — ale może je skutecznie uzupełniać.
Non profit, bez reklam, z marzeniem o „Cywilnej Tarczy Wschód”
Projekt od początku ma charakter non profit. „Strażnik” jest bezpłatny i nie zawiera reklam. Jedyną formą wsparcia finansowego jest dobrowolna wpłata symbolicznej „kawy”. Kukier pracuje nad nim samodzielnie.
— Uważam, że są obszary życia, na których nie powinno się zarabiać, a już na pewno nie powinno się żerować na strachu i poczuciu zagrożenia — mówi wprost.
Wersja na iPhone’a jest w trakcie procesu publikacji w App Store. Kolejnym planowanym modułem ma być „Grota” — narzędzie wykorzystujące bazę Państwowej Straży Pożarnej, które wskaże użytkownikowi trasę do najbliższego miejsca schronienia.
Kukier nie wyklucza współpracy z państwem. Jego ambicją jest zbudowanie najlepszego systemu ostrzegania ludności cywilnej na wschodniej flance NATO. — Gdyby uwzględnić dane, którymi dysponuje państwo — oczywiście bez ujawniania informacji niejawnych — można by ostrzegać ludzi dużo bardziej precyzyjnie. A gdyby do systemu dołączyły Litwa, Łotwa, Estonia, Słowacja, Węgry, Rumunia i oczywiście Ukraina, moglibyśmy mówić o prawdziwej cywilnej Tarczy Wschód — mówi lubelski nauczyciel.
Inicjatywa jednego człowieka. Odpowiedź na realną lukę w systemie bezpieczeństwa państwa. I pytanie, które samo się nasuwa: dlaczego nikt w administracji publicznej nie wpadł na to wcześniej.