Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski pochwalił w miniony weekend dwie ukraińskie jednostki bojowe, składając im publiczne podziękowania za dokonania w ramach jednej z najbardziej złożonych operacji wojskowych od początku rosyjskiej agresji w lutym 2022 roku. Kijów ujawnił właśnie szczegóły czterofazowej operacji o kryptonimie „Vivaldi” — nazwanej na cześć Antonio Vivaldiego i jego słynnych „Czterech pór roku” — prowadzonej nieprzerwanie od maja bieżącego roku, lecz utajnionej ze względów taktycznych aż do teraz. Operacja rozgrywa się w rejonie Łymana na wschodzie Ukrainy i według danych Kijowa przyniosła dotychczas odzyskanie ponad 170 kilometrów kwadratowych terytorium.
Elitarny 3. Korpus Armii Ukrainy, dowodzony przez generała Andrija Biłeckiego, zdołał zepchnąć rosyjskie siły za rzekę Czarny Żerebiec, chroniąc tym samym strategiczny pas umocnień wokół miast Słowiańsk i Kramatorsk. Gdyby Ukrainie nie udało się powstrzymać rosyjskiego manewru oskrzydlającego na północy Donbasu, istniało realne ryzyko okrążenia tych kluczowych ośrodków obronnych, co mogłoby oznaczać ostateczną utratę całego Donbasu — regionu, o który walki toczą się od lat. Biłecki poinformował, że zakończona została trzecia faza operacji, a czwarta będzie prawdopodobnie poświęcona konsolidacji i rozszerzeniu zdobytych pozycji, nie ujawniając jednak szczegółów dalszych planów.
Taktyczny przebieg operacji „Vivaldi” zasługuje na szczególną uwagę, gdyż stanowi odpowiedź na jedno z najtrudniejszych wyzwań współczesnego pola walki — tak zwaną przezroczystość bitewną. Przez ostatnie miesiące dziesiątki tysięcy dronów bojowych i rozpoznawczych obu stron krążyły nad frontem, tworząc strefę śmierci o szerokości około 50 kilometrów, w której jakikolwiek ruch wojsk był natychmiast wykrywany i niszczony. Ani Rosja, ani Ukraina nie były dotąd w stanie przełamać linii frontu przy użyciu większych zgrupowań piechoty właśnie z tego powodu. Operacja „Vivaldi” pokazała, że barierę tę można pokonać — pod warunkiem precyzyjnego i skoordynowanego działania.
Mechanizm ukraińskiego sukcesu opierał się na trzech wzajemnie uzupełniających się elementach. W pierwszej kolejności ukraińskie siły przeprowadziły ukierunkowane ataki zakłócające, które czasowo unieszkodliwiły rosyjskie drony rozpoznawcze, czyniąc armię Putina w dużej mierze „ślepą” — jak ujął to anonimowy oficer z 3. Korpusu: „Nie wiedzieli, że już atakujemy”. Następnie drony Hornet uderzyły w rosyjskie przeprawy rzeczne w rejonie Łymana, przerywając linie zaopatrzeniowe i unieruchamiając możliwości manewrowe wroga. Równolegle ciężkie drony Vampire zastosowały tak zwaną „taktykę kangura”, zrzucając za liniami wroga bezzałogowe roboty naziemne uzbrojone w materiały wybuchowe lub karabiny maszynowe — na głębokość ponad 10 kilometrów w głąb rosyjskich tyłów. Dopiero po tym przygotowaniu do akcji weszła piechota, która zajęła rosyjskie pozycje bojowe.
Ceniony austriacki analityk wojskowy, pułkownik Markus Reisner, ocenił w rozmowie z dziennikiem „Die Welt”, że operacja „Vivaldi” ma duże znaczenie dla taktyki i prowadzenia działań operacyjnych nowoczesnych sił zbrojnych, wykraczające daleko poza sam teatr działań wojennych na Ukrainie. Jego zdaniem wykazała ona, że ofensywa na współczesnym polu walki pozostaje możliwa, a scenariusz rozstrzygnięcia wojny wyłącznie przez wyczerpanie sił — dominujący w analizach od miesięcy — nie jest jedyną możliwością. Reisner zastrzega jednak, że Ukrainie nie udało się dotychczas przekształcić osiągniętych zdobyczy w pełny przełom operacyjny poprzez całkowite rozbicie rosyjskich linii obronnych.
Podobną ostrożność zachowuje anonimowy wysoki rangą dyplomata NATO, który docenił ukraińskie sukcesy, lecz przestrzegł przed pochopnym ogłaszaniem „przełomu” — jego zdaniem do tego potrzeba kilku współgrających elementów, a nie jednego cudownego rozwiązania. Amerykański Instytut Studiów nad Wojną (ISW) potwierdził, że „Vivaldi” dowodzi możliwości prowadzenia manewrów taktycznych nawet w warunkach nasyconego dronami, artylerią i minami pola walki, o ile wcześniej skutecznie zneutralizuje się rozpoznanie, centra dowodzenia i logistykę wroga. Bardziej sceptyczny pozostaje Can Kasapoglu z waszyngtońskiego Hudson Institute, który wskazuje, że Rosja prowadzi ponad 250 potyczek dziennie, zachowując inicjatywę w Donbasie i na południu Ukrainy — i że o punkcie zwrotnym mówić jest jeszcze za wcześnie.
Kluczowe pytanie strategiczne pozostaje otwarte: czy Ukraina zdoła utrzymać zdobyte tereny w obliczu nieustającej rosyjskiej presji, i czy taktykę wypracowaną pod Łymanem uda się skutecznie przenieść na inne odcinki 1250-kilometrowego frontu. Odpowiedź na to pytanie będzie miała znaczenie nie tylko dla losów tej wojny, ale również dla planowania obronnego całego Sojuszu Północnoatlantyckiego.