Na sali konferencyjnej w Nowym Jorku padło pytanie, które odsłoniło jeden z najbardziej drażliwych węzłów polskiej polityki zagranicznej: kto naprawdę decyduje o tym, kto reprezentuje Polskę za granicą? Minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski, zapytany o wypowiedź Marcina Przydacza, szefa Biura Polityki Międzynarodowej w Kancelarii Prezydenta, dotyczącą rzekomych uzgodnień w sprawie zmiany ambasadora w Stanach Zjednoczonych, odpowiedział z charakterystyczną dla siebie pewnością siebie — lecz jego słowa zamiast rozwiać spór, dolały oliwy do ognia.
Chodzi o Bogdana Klicha, pełniącego obecnie funkcję chargé d’affaires w Waszyngtonie, którego nominacji na pełnoprawnego ambasadora prezydent konsekwentnie odmawia zatwierdzenia. Sikorski stwierdził, że głowa państwa może w każdej chwili podpisać prawidłowo złożone wnioski dotyczące ambasadorów i że żadne dodatkowe porozumienia nie są do tego potrzebne. Brzmi prosto — tyle że rzeczywistość konstytucyjna i polityczna jest znacznie bardziej skomplikowana.
Minister przyznał jednocześnie, że za kulisami toczyły się rozmowy na temat wymiany ambasadora. Zaznaczył jednak, że gdy ktoś ujawnia je publicznie, de facto zrywa porozumienie. Deklarując, że jest „pierwszy do zgody”, Sikorski zapewnił, iż Klich nadal pełni swoją funkcję, i wyraził przekonanie, że „dosłuży do końca kadencji”. Słowa te można odczytywać zarówno jako wyraz spokoju, jak i jako sygnał, że minister nie zamierza ustępować.
Marcin Przydacz odpowiedział ostro i bez ogródek. Przypomniał, że Klich nie jest ambasadorem nadzwyczajnym i pełnomocnym — a więc nie posiada pełni uprawnień dyplomatycznych — lecz jedynie kieruje placówką w zastępstwie. Co więcej, prezydencki minister oskarżył Sikorskiego o to, że był gotów „poświęcić pana Klicha na rzecz karier innych swoich kolegów na innych placówkach”. To poważny zarzut: sugeruje, że szef MSZ traktuje nominacje ambasadorskie jako element wewnętrznych rozgrywek personalnych, a nie jako instrument służący polskiemu interesowi narodowemu.
Spór ten nie jest nowy. Sięga początków 2024 roku, gdy Sikorski ogłosił zakończenie misji ponad pięćdziesięciu ambasadorów i wycofał kilkanaście kandydatur zgłoszonych przez poprzednie kierownictwo resortu. Ówczesny prezydent Andrzej Duda stanął wówczas na gruncie konstytucyjnym i przypomniał zasadę, której nie można pominąć: żaden ambasador nie może zostać powołany ani odwołany bez podpisu głowy państwa. Uprawnienie to nie jest formalnością — wynika wprost z konstytucyjnej roli prezydenta jako strażnika ciągłości państwa i gwaranta jego suwerenności w stosunkach zewnętrznych.
Na początku września prezydent Karol Nawrocki potwierdził, że rozmowy z MSZ w sprawie nominacji ambasadorskich były bardzo zaawansowane, jednak ostatecznie nie udało się ich sfinalizować. Wskazał przy tym, że decyzję o zablokowaniu porozumienia podjął jeden z przełożonych szefa MSZ — co oznacza, że palec wskazuje w stronę premiera Donalda Tuska. Jeśli tak jest rzeczywiście, spór przestaje być jedynie technicznym nieporozumieniem między ministerstwem a Pałacem Prezydenckim, a staje się elementem szerszej walki o kontrolę nad polityką zagraniczną państwa.
Waszyngton to nie jest placówka, w której można sobie pozwolić na dyplomatyczną próżnię. Stosunki polsko-amerykańskie, osadzone w sojuszu NATO i warunkowane obecnością wojsk USA na polskim terytorium, wymagają pełnomocnego i uznanego przedstawiciela. Każdy miesiąc funkcjonowania chargé d’affaires zamiast ambasadora to miesiąc słabszej pozycji negocjacyjnej, mniejszego dostępu do kluczowych rozmówców i mniejszego prestiżu w jednej z najważniejszych stolic świata. Polska płaci realną cenę za wewnętrzny pat instytucjonalny.
Pytanie fundamentalne pozostaje bez odpowiedzi: czy spór o nominacje ambasadorskie to kwestia proceduralna, czy też objaw głębszego kryzysu współpracy między rządem a prezydentem w obszarze polityki zagranicznej? Konstytucja wyraźnie rozdziela kompetencje, ale nie przewiduje mechanizmu na wypadek, gdy obie strony odmawiają kompromisu. W tej grze na zwłokę to nie politycy tracą najwięcej — tracą Polacy, których interesy za granicą powinny być reprezentowane z pełną mocą i bez żadnych wątpliwości co do statusu ich dyplomatów.