Sobotni ranek przyniósł serię wpisów na platformie X, które natychmiast obiegły światowe media. Kiriłł Dmitrijew, specjalny wysłannik Władimira Putina, ogłosił słowa Donalda Trumpa „kultowymi” i „historycznymi”. Do swoich wpisów dołączył okładkę tygodnika „Time” z 2025 roku, przedstawiającą Wołodymyra Zełenskiego z wymownym hasłem „The Endgame” — koniec gry. Kreml świętował. Pytanie, co dokładnie świętował.
Kilka godzin wcześniej prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump skierował pod adresem ukraińskiego przywódcy zarzuty wyjątkowo ostre jak na sojusznika. Według Trumpa Zełenski wielokrotnie dysponował realną szansą na zakończenie działań wojennych i za każdym razem z niej rezygnował. Szczególnie uderzający był atak na ukraińskie operacje wymierzone w rosyjskie rafinerie — Trump stwierdził wprost, że zagrażają one globalnym dostawom oleju napędowego i uderzają w kieszenie amerykańskich rolników. Wreszcie padło zdanie, które Dmitrijew natychmiast podchwycił: „Uważam, że nadszedł czas, aby Ukraina wybrała nowego prezydenta, który będzie potrafił zawrzeć porozumienie”.
Tłem dla tych słów jest porozumienie ogłoszone dzień wcześniej, w piątek, między administracją Trumpa a Kremlem. Umowa przewiduje import do Stanów Zjednoczonych i innych państw 4,8 miliona ton rosyjskiego oleju napędowego, a sankcje paliwowe wobec Rosji zostają zawieszone do kwietnia 2027 roku. To nie jest drobna korekta polityki — to fundamentalna zmiana kierunku, która otwiera Moskwie okno gospodarcze zamknięte przez trzy lata zachodnich restrykcji.
Ukraińska delegacja negocjowała od piątku w Miami z przedstawicielami administracji amerykańskiej. Rozmowy zakończyły się przedwcześnie, poinformowała agencja AFP. Dwudniowe spotkania zostały skrócone. Ukraińscy dyplomaci opuścili Stany Zjednoczone bez porozumienia. Cisza po ich wyjeździe mówi więcej niż jakikolwiek komunikat.
Wezwanie do zmiany ukraińskiego przywództwa napotyka jednak twardy mur prawny. Ukraińska konstytucja jednoznacznie zakazuje organizowania wyborów w czasie obowiązywania stanu wojennego. Wybory parlamentarne planowano pierwotnie na rok 2023, prezydenckie na rok 2024 — oba terminy minęły bez głosowania, bo inwazja rosyjska trwa nieprzerwanie. Głosowanie może się odbyć najwcześniej dziewięćdziesiąt dni po zniesieniu stanu wojennego, co w warunkach aktywnych działań zbrojnych pozostaje scenariuszem czysto teoretycznym. Trump żąda zatem czegoś, czego ukraińskie prawo nie pozwala wykonać — przynajmniej dopóki rosyjskie wojska stoją na ukraińskiej ziemi.
Warto zadać sobie pytanie, co oznacza ten splot wydarzeń dla Polski i dla całej wschodniej flanki NATO. Zawieszenie sankcji paliwowych wzmacnia rosyjskie przychody, które finansują wojnę. Publiczny atak na Zełenskiego ze strony jego głównego sojusznika osłabia ukraińską pozycję negocjacyjną bardziej skutecznie niż niejeden rosyjski komunikat propagandowy. A Kreml, zamiast milczeć, triumfalnie komentuje każde słowo amerykańskiego prezydenta. Suwerenność państw regionu — w tym polska — zależy od tego, czy Zachód potrafi zachować spójność i wiarygodność. To, co rozegrało się między piątkiem a sobotą, rodzi poważne wątpliwości, czy tak właśnie jest.