Badanie, które powinno zaniepokoić każdego rodzica
Fundacja Pro-Test podjęła się zadania, które wielu producentów żywności wolałoby pozostawić bez odpowiedzi: sprawdziła, co rzeczywiście kryją popularne saszetki z musami owocowymi, chętnie sięgane przez polskich rodziców jako przekąska dla najmłodszych. Analiza objęła dziesięć produktów dostępnych na krajowym rynku. Fundacja zleciła badania Zakładowi Badania Bezpieczeństwa Żywności Instytutu Ogrodnictwa – Państwowego Instytutu Badawczego w Skierniewicach, który sprawdził próbki pod kątem obecności pozostałości aż 511 różnych pestycydów. Wyniki nie pozostawiają miejsca na optymizm: żaden z przebadanych produktów nie okazał się wolny od środków ochrony roślin.
Wyniki badań: pestycydy w każdej próbce
Wszystkie dziesięć zbadanych musów zawierało wykrywalne pozostałości pestycydów – to ustalenie samo w sobie powinno skłonić do refleksji zarówno konsumentów, jak i organy nadzoru żywnościowego. W najkorzystniejszym przypadku laboratoryjna analiza wykazała obecność trzech różnych substancji, natomiast w próbce o najwyższym skażeniu zidentyfikowano aż siedem odrębnych pestycydów. Taki wynik pokazuje, że problem nie dotyczy jednego niedbałego producenta, lecz ma charakter systemowy i branżowy.
Szczególnie niepokojący jest kontekst prawny tego odkrycia. Gdyby badane musy były formalnie zakwalifikowane jako żywność dla niemowląt i małych dzieci do trzeciego roku życia, obowiązywałyby je rygorystyczne normy unijne, zgodnie z którymi żadna pozostałość pestycydu nie mogłaby przekraczać progu 0,01 mg/kg. Tymczasem żaden z testowanych produktów nie należy do tej kategorii prawnej – mimo że grafika na opakowaniach kilku z nich jednoznacznie sugeruje, iż są kierowane właśnie do najmłodszych konsumentów. Producenci korzystają więc z wizerunkowego przekazu skierowanego do rodziców niemowląt i małych dzieci, jednocześnie unikając związanych z tym kategorią obostrzeń sanitarnych.
Substancje niezatwierdzone w Unii Europejskiej
Oprócz pestycydów dozwolonych w unijnym obrocie, w kilku produktach wykryto również substancje, które nie są zatwierdzone przez Unię Europejską do stosowania w środkach ochrony roślin. Mowa o chlofentezynie oraz spirotetramacie – związkach, których obecność w żywności przeznaczonej dla dzieci budzi szczególnie poważne zastrzeżenia. Ich wykrycie rodzi pytania nie tylko o praktyki stosowane przez dostawców surowców owocowych, ale też o skuteczność krajowych i unijnych systemów kontroli łańcucha dostaw żywności.
Zakres testu: nie tylko pestycydy
Badanie Fundacji Pro-Test wykraczało poza samą analizę pozostałości pestycydów. Eksperci sprawdzili również skład produktów, zawartość cukrów i błonnika pokarmowego, a także sposób prezentowania informacji na opakowaniach. Całościowe spojrzenie na te aspekty pozwoliło wystawić każdemu produktowi ocenę końcową, uwzględniającą zarówno kwestie bezpieczeństwa chemicznego, jak i wartości odżywcze oraz rzetelność komunikacji marketingowej wobec konsumentów.
Ranking produktów: od dobrego do miernego
Spośród dziesięciu przebadanych musów najwyższe oceny – na poziomie dobrym (3,5) – uzyskały Bob Snail Smoothie Banana Strawberry oraz Dawtona Jabłka Truskawki. Ocenę dostateczną (3,3) otrzymał Auchan Mus Jabłko Truskawka, a nieznacznie niżej (3,2) uplasowały się Biedronka / Vital Fresh Mus 100% owoców jabłko wiśnia truskawka oraz Lidl / Solevita Mus owocowy truskawka jabłko banan marchew. Ocenę dostateczną (3,1) przyznano Flips Truskawka Jabłko-Banan, zaś Hortex Leon i przyjaciele Mus 100% owoców jabłko banan truskawka zakończył stawkę produktów dostatecznych z wynikiem 2,8. Oceny mierne przypadły trzem produktom: Kubuś jabłko banan truskawka marchew oraz Owolovo Truskawkowo Mus jabłkowo-truskawkowy uzyskały po 2,2, natomiast ostatnie miejsce zajął Lidl / Regionalne Polskie Szlaki Mus Owocowy z Regionu Grójeckiego jabłko borówka amerykańska truskawka z wynikiem 2,1.
Luka prawna, która wymaga zamknięcia
Wyniki tego badania ujawniają istotną lukę w systemie ochrony konsumenta, którą trudno zbagatelizować. Producenci mogą legalnie stosować wizerunek produktu skierowanego do niemowląt i małych dzieci, nie podlegając jednocześnie normom prawnym właściwym dla tej kategorii żywności. Taka sytuacja stawia rodziców w pozycji, w której decyzja zakupowa opiera się na fałszywym przekonaniu o bezpieczeństwie produktu. Organy nadzoru – zarówno krajowe, jak i unijne – powinny rozważyć uszczelnienie przepisów tak, by kategoria prawna produktu odpowiadała jego rzeczywistemu przekazowi marketingowemu. Dopóki ta niespójność nie zostanie wyeliminowana, ciężar weryfikacji spoczywa na barkach indywidualnych konsumentów, którzy nie dysponują narzędziami pozwalającymi samodzielnie ocenić skład chemiczny kupowanych produktów.