Waszyngton uderza w Trybunał ponownie
Stany Zjednoczone rozszerzyły swoją kampanię sankcji przeciwko Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu, obejmując nimi kolejne osoby — w tym prezeskę sądu Tomoko Akane. Sekretarz stanu Marco Rubio ogłosił ten krok w oficjalnym komunikacie Departamentu Stanu, dając jasny sygnał, że administracja Donalda Trumpa nie zamierza ustępować w sporze z instytucją, którą uznaje za zagrożenie dla suwerenności państwowej.
W komunikacie Rubio określił MTK jako „skorumpowany i skrajnie upolityczniony ponadnarodowy sąd, który celowo i w złej woli nadużywa swoich uprawnień i przekracza powierzony mu mandat”. Zapowiedział przy tym wprost, że Stany Zjednoczone nie będą „tolerować ataku Trybunału na suwerenność państwową” — formułując w ten sposób zarzut o fundamentalnym znaczeniu dla całej debaty o granicach jurysdykcji sądów ponadnarodowych.
Kogo dotyczą nowe sankcje i dlaczego
Rubio wskazał dwie konkretne osoby objęte nowymi restrykcjami: prezeskę Trybunału Tomoko Akane oraz starszego prawnika procesowego MTK. Uzasadnienie jest precyzyjne — według szefa dyplomacji USA obie osoby „bezpośrednio uczestniczyły w działaniach MTK zmierzających do prowadzenia dochodzeń, aresztowania, zatrzymywania lub ścigania urzędników państw, których rządy nie wyraziły zgody na podleganie jurysdykcji Trybunału”.
To sformułowanie ma istotny wymiar prawno-polityczny. Stany Zjednoczone, podobnie jak Izrael, nigdy nie ratyfikowały Statutu Rzymskiego, będącego podstawą działania MTK. Waszyngton konsekwentnie stoi na stanowisku, że rozciąganie jurysdykcji Trybunału na obywateli i urzędników państw, które nie przystąpiły do jego statutu, stanowi naruszenie zasad prawa międzynarodowego i suwerenności narodowej.
Kontekst: sprawa Netanjahu i wcześniejsze sankcje
Nowe sankcje wpisują się w szerszy wzorzec działań administracji Trumpa wobec MTK, który nabrał intensywności po tym, jak Trybunał wydał nakazy aresztowania premiera Izraela Binjamina Netanjahu oraz byłego ministra obrony Joawa Galanta. W lutym bieżącego roku USA nałożyły sankcje na głównego prokuratora MTK Karima Khana — bezpośrednio w związku z tymi nakazami. Od tamtego czasu lista osób objętych restrykcjami systematycznie się wydłuża, obejmując kolejnych sędziów i prokuratorów Trybunału.
Rubio zapowiedział, że amerykańska „kampania mająca na celu wyeliminowanie zagrożenia, jakie MTK stanowi dla suwerenności państwowej, będzie zakrojona na szeroką skalę”. Co więcej, Waszyngton oczekuje od innych państw konkretnych kroków — wstrzymania finansowania oraz ograniczenia udziału w działalności Trybunału. To wezwanie kierowane jest przede wszystkim do sojuszników, którzy dotychczas wspierali MTK zarówno politycznie, jak i finansowo.
Szersze implikacje dla ładu międzynarodowego
Spór między Waszyngtonem a MTK dotyka kwestii, które od lat pozostają nierozstrzygnięte w architekturze prawa międzynarodowego: gdzie kończy się uzasadniona jurysdykcja sądów ponadnarodowych, a gdzie zaczyna ingerencja w wewnętrzne sprawy suwerennych państw. Dla państw, które — jak Polska — strzegą swojej podmiotowości w relacjach z instytucjami ponadnarodowymi, ta debata ma wymiar nie tylko akademicki, lecz głęboko praktyczny.
Działania USA stanowią bezprecedensową presję na instytucję, która dotychczas funkcjonowała przy milczącym przyzwoleniu mocarstw zachodnich. Niezależnie od oceny poszczególnych decyzji Trybunału, eskalacja sankcji wobec jego urzędników rodzi pytania o przyszłość całego systemu międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości — systemu, który bez wsparcia największych graczy traci zarówno autorytet, jak i skuteczność.