Trzy państwa muzułmańskie zawarły sojusz wojskowy bez udziału Waszyngtonu. Pakt z Mekki zmienia układ sił na Bliskim Wschodzie i stawia NATO — a zwłaszcza Polskę jako jego członka — przed pytaniami, których nie wolno ignorować.
Czym jest Pakt z Mekki?
W miniony piątek Turcja, Arabia Saudyjska i Pakistan podpisały „Mecca Defence Agreement” — porozumienie obronne formalizujące wieloletnią współpracę militarną tych trzech państw. Kluczowy zapis traktatu stanowi, że agresja przeciwko jednemu sygnatariuszowi zostanie potraktowana jako atak na wszystkich członków paktu. Brzmi znajomo — bo to dokładnie ta sama zasada, na której opiera się Artykuł 5. Traktatu Waszyngtońskiego.
Miejsce podpisania nie jest przypadkowe. Mekka — najświętsze miasto islamu — nadaje porozumieniu wymiar symboliczny trudny do przecenienia. Andreas Reinicke, były dyplomata i dyrektor Niemieckiego Instytutu Orientu, podkreśla wprost: „W tym regionie świata symbole i gesty odgrywają ogromną rolę.” Sygnatariusze wysłali sygnał całemu światu muzułmańskiemu: porządkujemy własny region sami.
Trzy filary nowego sojuszu
Pakt łączy trzy komplementarne potęgi. Każda wnosi coś, czego pozostałe nie posiadają.
Sojusz ma się dalej rozrastać. Egipt jest wymieniany jako potencjalny kandydat, choć jego tradycyjnie ostrożna polityka bezpieczeństwa może utrudnić przystąpienie do stricte militarnego paktu. Planowane jest również włączenie innych, jeszcze nieujawnionych państw.
Iran w tle — i groźba efektu domina
Kontekst geopolityczny jest czytelny. Arabia Saudyjska jest regularnie atakowana przez wspieranych przez Iran Huti z Jemenu. Nad terytorium Turcji zestrzelono już irańskie rakiety. Nico Lange, niemiecki ekspert ds. bezpieczeństwa i obronności, ocenia bez ogródek: „Wyraźnie widać, że to reakcja na irańskie ataki rakietowe.”
Napięcia wokół cieśniny Ormuz — kluczowego szlaku transportu surowców energetycznych — oraz irańskie wsparcie dla podmiotów destabilizujących region tworzą grunt, na którym nowy sojusz wyrasta w naturalny sposób. Sygnatariusze podkreślają obronny charakter umowy. Eksperci są jednak zgodni: Pakt z Mekki będzie postrzegany jako budowa regionalnej przeciwwagi wobec Teheranu.
Pojawia się przy tym scenariusz, który powinien przykuć uwagę każdej europejskiej stolicy. Iran atakuje Arabię Saudyjską. Turcja — jako sojusznik z Mekki — udziela wsparcia Riyadowi. Iran odpowiada atakiem na terytorium tureckie. I w tym momencie Ankara może — choć nie musi — powołać się na Artykuł 5. Traktatu Waszyngtońskiego.
Dylemat NATO: jeden za wszystkich, ale nie zawsze
Turcja jest pełnoprawnym członkiem NATO. Jednocześnie staje się teraz sygnatariuszem odrębnego traktatu obronnego z państwami spoza Sojuszu. To rodzi pytanie fundamentalne: czy zobowiązania z Mekki mogą wciągnąć Sojusz Północnoatlantycki w konflikt, którego żaden z jego członków nie inicjował i nie zaakceptował?
Politolog Thomas Jaeger studzi jednak nadmierne obawy. „Artykuł 5 nie oznacza automatycznego udziału militarnego — każdy sojusznik sam decyduje, w jaki sposób udziela wsparcia zaatakowanemu państwu” — wyjaśnia. Zaznacza przy tym, że przynależność Turcji do dwóch sojuszy może rozszerzać potencjalny konflikt, lecz „politycznie trudno to sobie wyobrazić, bo ani Turcja, ani pozostałe państwa NATO nie są tym zainteresowane”.
To ważne rozróżnienie. Artykuł 5. zobowiązuje do reakcji — nie definiuje jej formy. Polska, jako państwo głęboko zainteresowane trwałością i wiarygodnością Sojuszu, powinna bacznie śledzić, jak Ankara będzie zarządzać tą podwójną lojalnością.
Kres epoki amerykańskiej dominacji w regionie?
Pakt z Mekki to coś więcej niż regionalne porozumienie obronne. To symptom głębszej zmiany. „Zaufanie państw Zatoki Perskiej do USA zostało już wielokrotnie podważone” — mówi Andreas Reinicke. Thomas Jaeger formułuje wniosek jeszcze dosadniej: „Pakt z Mekki pokazuje, że te państwa przestają polegać na ochronie ze strony USA.”
Nowy sojusz stanowi też konkurencję dla zacieśniającej się współpracy Izraela, Zjednoczonych Emiratów Arabskich i Indii. Bliski Wschód przestaje być szachownicą, na której ruchy wyznaczają wyłącznie mocarstwa zachodnie. Jeśli deklaracje zostaną przełożone na realną współpracę wojskową, Pakt z Mekki może stać się jednym z najważniejszych bloków bezpieczeństwa w świecie muzułmańskim.
Dla Polski i całej Europy Środkowej, która dobrze rozumie cenę uzależnienia od zewnętrznych gwarantów bezpieczeństwa, ta lekcja jest czytelna: suwerenność wymaga własnych zdolności obronnych i sojuszy opartych na realnych interesach — nie wyłącznie na deklaracjach.