Upał jako czynnik ekonomiczny
Termometry w południowo-wschodniej Francji zbliżają się do 40 stopni Celsjusza. Wielka Brytania szykuje się na 36 stopni. To już piąta fala upałów w tym sezonie – i wciąż nie jest to koniec lata. Za tymi liczbami kryją się jednak nie tylko meteorologiczne rekordy, lecz twarde dane gospodarcze, które powinny skłonić europejskich decydentów do poważnej refleksji.
Analitycy banku Triodos opublikowali raport, który rzuca nowe światło na ekonomiczne konsekwencje ekstremalnych temperatur w Europie. Wnioski są niepokojące: łączne straty dla gospodarki Unii Europejskiej mogą sięgnąć 180 miliardów euro – czyli ponad 775 miliardów złotych. Kwota ta odpowiada dokładnie prognozowanemu na ten rok wzrostowi gospodarczemu całej Wspólnoty.
Nie wszystkie kraje cierpią tak samo
Autorzy raportu zwracają uwagę na zjawisko, które przeczy intuicji. Francja może stracić 1,4 punktu procentowego wzrostu, co wystarczy, by zepchnąć jej gospodarkę w kierunku recesji na poziomie 0,6 procent. Holandia z kolei może odnotować spadek o 0,8 punktu procentowego – co praktycznie przekreśliłoby cały oczekiwany wzrost.
Paradoksalnie, kraje takie jak Hiszpania czy Włochy, choć doświadczają największej liczby upalnych dni w wartościach bezwzględnych, nie ponoszą proporcjonalnie największych strat. „Dziesięciolecia aklimatyzacji oznaczają, że marginalny wpływ pojedynczego upalnego dnia jest stosunkowo niewielki” – czytamy w raporcie Triodos. Innymi słowy, narody północnej i środkowej Europy, nieprzyzwyczajone do skrajnych temperatur, płacą za nie nieproporcjonalnie wysoką cenę.
Pracownicy i rolnicy na pierwszej linii strat
Największy ciężar ekonomiczny poniosą ci, którzy pracują fizycznie w warunkach ekstremalnego gorąca. Triodos szacuje, że sama utrata wydajności pracy może obniżyć PKB Unii Europejskiej o około 0,6 procent. Do tego dochodzi rolnictwo – produkcja może spaść od 3 do 7 procent, co dla krajów takich jak Polska, silnie opartych na sektorze agrarnym, stanowi poważne ostrzeżenie.
Austria dostarcza tu konkretnego przykładu: według danych Austriackiego Towarzystwa Ubezpieczeń od Gradu susza spowodowała w tym kraju straty rolnicze szacowane na około 1 miliard euro. W niektórych regionach od połowy czerwca opady deszczu były o ponad 75 procent niższe niż zwykle – to skala, która nie pozostawia złudzeń co do powagi sytuacji.
Energia i transport pod presją suszy
Upały uderzyły również w europejski system energetyczny z siłą, której nie sposób zbagatelizować. Niski poziom wody w Dunaju wymusił drastyczne ograniczenia produkcji w węgierskiej elektrowni jądrowej w Paks. Rumunia posunęła się do wysadzenia skały, by przekierować wodę do ostatniego działającego reaktora. Statki na Renie i Dunaju musiały kursować tylko częściowo załadowane, co bezpośrednio uderzyło w łańcuchy dostaw i koszty transportu.
Straty wykraczają jednak daleko poza sferę ekonomiczną. Serwis Politico oszacował, że podczas rekordowej fali upałów trwającej od połowy czerwca do początku lipca w sześciu najbardziej dotkniętych krajach europejskich odnotowano co najmniej 14 tysięcy dodatkowych zgonów. To liczba, która nadaje całej debacie wymiar głęboko ludzki.
Adaptacja jako konieczność, nie opcja
Bank Triodos przestrzega przed traktowaniem tego lata jako jednorazowej anomalii. Ekstremalne upały „mogą stać się zjawiskiem strukturalnym” w miarę dalszego ocieplania się klimatu – brzmi konkluzja raportu. Jednocześnie autorzy wskazują na konkretne działania, które rządy mogą podjąć już teraz: rozbudowę systemów nawadniania, poprawę izolacji termicznej budynków, wdrożenie systemów chłodzenia w miejscach pracy oraz elastyczne dostosowanie godzin pracy do warunków pogodowych.
„Każdy rok adaptacji bez działań łagodzących to rok pożyczony w stosunku do coraz cieplejszej sytuacji bazowej” – ostrzegają analitycy Triodos. Dla państw takich jak Polska, dbających o suwerenność gospodarczą i bezpieczeństwo własnych obywateli, ten sygnał powinien stać się impulsem do budowania krajowych strategii odporności – zanim kolejne gorące lato postawi nas przed jeszcze wyższym rachunkiem.