W polskim życiu publicznym rzadko brakuje okazji do ostrej wymiany słów, lecz starcie, do jakiego doszło między Marcinem Przydaczem — szefem prezydenckiego Biura Polityki Międzynarodowej — a posłem Koalicji Obywatelskiej Romanem Giertychem, zasługuje na uwagę nie tylko ze względu na temperaturę sporu, ale i na jego symboliczny wymiar. Pretekstem okazały się konie utrzymywane w jednej z rezydencji prezydenckich, lecz za tym pozornie błahym tematem kryją się głębsze pytania o kulturę polityczną, historyczną wiarygodność polityków i granice partyjnej złośliwości.
Wszystko zaczęło się od publikacji Gazety Wyborczej, która w czwartek doniosła, że prezydent Karol Nawrocki, jego żona i córka korzystają z koni utrzymywanych w jednej z prezydenckich rezydencji. Koalicja rządząca natychmiast chwyciła ten wątek jako oręż propagandowy. Donald Tusk pojawił się przed Pałacem Prezydenckim, a w mediach społecznościowych opublikował kąśliwy komentarz: „Jeździłem słabo, ale za swoje”. Rzecznik prezydenta Rafał Leśkiewicz odpowiedział bez zwłoki, przypominając, że konie w rezydencjach Kancelarii Prezydenta obecne są od początku lat dziewięćdziesiątych, a ich utrzymanie finansowane jest ze środków Centrum Obsługi KPRP — jest to zatem wieloletnia, ugruntowana praktyka, nie żaden eksces nowego lokatora Pałacu.
Marcin Przydacz postanowił nie pozostawić sprawy bez riposty i uderzył celnie, sięgając po argumenty historyczne. Wskazał, że prezydent Nawrocki rozmawia z Polakami w Koszalinie, odbywa ważne wizyty zagraniczne — w tym w Nowym Jorku, gdzie prowadził rozmowy o bezpieczeństwie i uczestniczył w wydarzeniach towarzyszących szczytowi G20 — podczas gdy politycy koalicji rządzącej „snują się pod budynkami prezydenta z kawą, obrażają i atakują”. Szef BPM nie ograniczył się jednak do obrony głowy państwa. Przypomniał, że podarowany Kancelarii Prezydenta kucyk Edzio „nie był nigdy prorosyjski ani antyunijny, nie mdleje na widok policjanta i nie eliminował Witolda Gombrowicza z listy lektur”. Każde z tych zdań to bezpośrednie nawiązanie do biografii politycznej Romana Giertycha: do jego omdlenia podczas przeszukania domu przez CBA, a przede wszystkim do jego działalności jako ministra edukacji w rządzie Jarosława Kaczyńskiego, kiedy jako reprezentant Ligi Polskich Rodzin ingerował w szkolne kanony lekturowe.
Giertych odpowiedział w niedzielę krótko i z pozornym spokojem: „Ja ci chłopcze radzę. Nie kop się z koniem”. Przydacz jednak nie ustąpił. „Uderz w stół, a kopyta się odezwą” — odparł, by zaraz dodać słowa, które stanowią clou całej wymiany: „Szkoda tylko, że w kluczowym dla polskiej historii momencie cwałowały ku Rosji i przeciw Europie”. To zdanie wymaga interpretacji. Przydacz nawiązał do politycznej przeszłości Giertycha i Ligi Polskich Rodzin — formacji, która w swoim czasie reprezentowała eurosceptycyzm i nacjonalistyczny izolacjonizm, niejednoznacznie oceniany przez środowiska przywiązane do zachodniej orientacji Polski.
Warto przy tym odnotować, że pojawienie się motywu końskiego w odniesieniu do Giertycha nie jest przypadkowe. Poseł KO od lat funkcjonuje w satyrze politycznej i w internetowych komentarzach z nieodłącznym porównaniem do konia, wynikającym z jego charakterystycznej aparycji — niemal dwumetrowego wzrostu i wyrazistych rysów twarzy. Złośliwość ta pojawiła się już w latach dwutysięcznych, gdy Giertych był liderem LPR i wicepremierem, i przetrwała do dziś jako stały element polskiego folkloru politycznego. Przydacz świadomie wpisał się w ten kod, nadając mu jednak nowe, historyczne znaczenie.
Ta utarczka, choć na pozór trywialna, odsłania coś istotnego w obecnym podziale polskiej sceny politycznej. Z jednej strony mamy obóz prezydencki, który stara się budować wizerunek głowy państwa jako polityka zaangażowanego, aktywnego na arenie międzynarodowej i zakorzenionego w kontakcie z obywatelami. Z drugiej — koalicję rządzącą, która w obliczu trudnych pytań o własną politykę chętnie sięga po narzędzia ośmieszania i personalizacji ataku. Sprawa koni stała się pretekstem do głębszej rozmowy o tym, kto ma prawo mówić w imieniu polskich interesów i kto rzeczywiście może pochwalić się nienaganną kartą polityczną. Odpowiedź na to pytanie, jak pokazuje ta wymiana, nie jest wcale prosta — i właśnie dlatego warto ją zadawać.