Imigranci jako fundament niemieckiej gospodarki
Teza jest prosta, choć jej konsekwencje złożone: niemiecka gospodarka uzależniła się od imigrantów w stopniu, który czyni z tej zależności strukturalny element systemu, a nie tymczasowe rozwiązanie. Najnowsze dane pokazują, że w zawodach dotkniętych niedoborem wykwalifikowanej siły roboczej pracownicy o imigranckim pochodzeniu stanowią często bezwzględną większość zatrudnionych. To nie jest zjawisko marginalne — to fundament, na którym opiera się funkcjonowanie kluczowych sektorów.
Na czele listy zawodów deficytowych stoją kucharze, wśród których aż 56 procent pracowników pochodzi z zagranicy. Podobny obraz rysuje się w produkcji żywności — 55 procent, przy układaniu podłóg — 54 procent, w budowie rusztowań i przetwórstwie mięsnym — po 51 procent. Niemcy nie wypełniają tych stanowisk własnymi obywatelami, bo po prostu ich nie mają.
Skala zjawiska sięga jednak znacznie dalej. Wśród kierowców autobusów i tramwajów oraz pracowników gastronomii imigranci stanowią po 47 procent zatrudnionych. W transporcie towarowym — 41 procent, w hotelarstwie — 40 procent. Nawet w zawodach opiekuńczych, które wymagają znajomości języka i kultury, odsetek ten wynosi 33 procent, a wśród asystentów stomatologicznych — 32 procent. Dla całego rynku pracy liczba ta osiąga 27 procent wszystkich zatrudnionych — co oznacza, że niemal co czwarty pracownik w Niemczech ma imigranckie korzenie.
Skąd przybysze i jak szybko wchodzą na rynek?
Federalny Urząd Statystyczny wskazuje, że tempo integracji zawodowej imigrantów zależy przede wszystkim od ich pochodzenia oraz długości pobytu. Najsprawniej odnajdują się na rynku pracy przybysze z krajów Unii Europejskiej: spośród tych, którzy zamieszkali w Niemczech krócej niż pięć lat, pracę znalazło już 89 procent mężczyzn i 73 procent kobiet w wieku produkcyjnym. To wyniki porównywalne z rdzennymi mieszkańcami.
Imigranci z Afryki wypadają słabiej, choć nie dramatycznie — aktywnych zawodowo jest 79 procent mężczyzn i 47 procent kobiet. Zdecydowanie trudniejsza okazuje się integracja osób z Bliskiego i Środkowego Wschodu: po niecałych pięciu latach pracy zawodowej podjęło zaledwie 57 procent mężczyzn i 28 procent kobiet. Ta dysproporcja między grupami nie jest bez znaczenia ani dla debaty o kosztach migracji, ani dla oceny jej rzeczywistej efektywności ekonomicznej.
Co te liczby mówią o kondycji Niemiec?
Dane te odsłaniają głębszy problem strukturalny. Niemcy nie zdołały wytworzyć wystarczającej liczby własnych pracowników w zawodach, które są kręgosłupem codziennego funkcjonowania społeczeństwa — od gastronomii, przez transport, po opiekę zdrowotną. Polityka demograficzna zawiodła, a system edukacji zawodowej nie nadąża za potrzebami rynku. Imigracja stała się więc nie wyborem, lecz koniecznością.
Warto zadać pytanie, które rzadko pada w głównym nurcie europejskiej debaty: czy model oparty na stałym dopływie taniej siły roboczej z zewnątrz jest modelem zrównoważonym? Zróżnicowane wskaźniki aktywności zawodowej w zależności od regionu pochodzenia sugerują, że nie każda migracja przynosi te same korzyści gospodarcze. Niemcy potrzebują pracowników — ale potrzebują też polityki, która odróżnia migrację ekonomiczną od humanitarnej i zarządza nimi z poszanowaniem interesu państwa i jego obywateli.
Polska obserwuje te procesy z bliska. Jako kraj, który sam dostarcza Niemcom znacznej części siły roboczej, a jednocześnie mierzy się z własnym odpływem wykwalifikowanych kadr, ma pełne prawo wyciągać z tych danych wnioski — i budować własną politykę migracyjną w oparciu o suwerenne, a nie brukselskie, priorytety.